Prezentujemy pierwsze polskie wydanie Mojego życia, w przekładzie Jolanty Sell. Książkę otwiera „Przedmowa” wnuczki artysty, Belli Meyer, pełna osobistych wspomnień, które tworzą pomost pomiędzy opisaną w Moim życiu przeszłością a teraźniejszością. „Kalendarium życia i twórczości” Marca Chagalla, przygotowane przez Meret Meyer-Graber, drugą wnuczkę Marca Chagalla, pozwoli Czytelnikowi nie tylko lepiej zorientować się w opisywanych w Moim życiu wydarzeniach, lecz także umożliwi skrótowe zapoznanie się z dalszymi losami artysty, których nie obejmuje Moje życie.

Moje życie to świadectwo miłości, to historia opowiedziana przez narratora obdarzonego ciekawością świata i wyobraźnią, przybliżająca historyczną rzeczywistość osobistej i intymnej sferze artysty. Wyraża się to zarówno poprzez słowa, niezwykle starannie dobrane przez Marca Chagalla, jak i przez wspaniałą swobodę kreski delikatnych rysunków. Są to strony napisane i zilustrowane dla tych, których dziadek kochał: dla jego żony, córki, rodziców, dla wszystkich, którzy go otaczali, ale także i dla tych, przez których — dzięki tej książce — chciał być lepiej zrozumiany.


z Przedmowy Belli Meyer


„Te strony mają to samo znaczenie, co zamalowana powierzchnia”. Dopiero w ostatnim rozdziale swoich wspomnień Chagall zdaje się odkrywać przed czytelnikiem właściwy sens Mojego życia — swojej autobiografii, ale autobiografii ze wszech miar niezwykłej. Mówi to, co właściwie już sami odgadujemy po lekturze zaledwie kilku pierwszych rozdziałów. Ta jedyna napisana przez artystę książka jest nierozdzielnie związana z jego malarstwem. Nawiązując do przywołanej już myśli Chagalla, można by dodać, że chodzi tu nie o jakąś przypadkową „zamalowaną powierzchnię”, lecz o konkretną, o powierzchnię jego obrazów. Chagall pisze tak jak maluje: z pasją, żywiołowo, przelewając spontanicznie na papier całą swoją duszę — duszę marzyciela i czarodzieja, który potrafił stworzyć własny, niepowtarzalny i bardzo indywidualny świat, prawdziwe „uniwersum Chagalla”. Jeśli przyjmiemy, że jego twórczość to „malowana poezja”, to Moje życie jest tej „poezji” drukowanym ekwiwalentem.

Na kartach Mojego życia odnajdziemy więc przede wszystkim obrazy Chagalla. Nie tylko te, które wymienia z tytułów i których okoliczności powstania przypomina. Te można policzyć na palcach jednej ręki. W rzeczywistości każde niemal zdanie tego swoistego „monologu wewnętrznego” artysty przywołuje jakiś obraz lub fragment obrazu Chagalla. Znajdziemy tu wszystkie bez wyjątku, charakterystyczne dla artysty motywy — poczynając od małomiasteczkowej zabudowy Witebska i Peskowatki, poprzez wszechobecne postacie Żydów i ulubionych przez artystę zwierząt domowych: krów, kóz i koni, aż po subtelne, zazwyczaj zawieszone w powietrzu postacie Zakochanych i portrety ukochanej Belli oraz swoje własne. Artysta z nadzwyczajną szczerością i otwartością odsłania przed czytelnikiem swoją duszę, ujawnia swe nawet bardzo intymne myśli; przywołuje pozornie błahe wydarzenia z dzieciństwa i wczesnej młodości spędzonej w otoczeniu rodziny. Z wielkim uczuciem wspomina swoją matkę, ojca, babkę, dziadków i rodzeństwo, z przekorą i często ciętym komentarzem charakteryzuje swoich nauczycieli.

Choć książka obejmuje stosunkowo krótki fragment (lata 1887-1922) życia i twórczej działalności niezwykle płodnego, zmarłego w wieku 97 lat artysty, jest to fragment decydujący dla całej jego późniejszej twórczości. To wtedy właśnie, pomiędzy Witebskiem, kipiącym rodzącą się awangardą Paryżem, Petersburgiem i Moskwą czasu rewolucji październikowej, ukształtował się obrazowy język Chagalla, to stamtąd czerpał on inspirację dla swych dzieł przez całe życie.